DDD մեծ մասշտաբով. առաջադեմ տեխնիկաներ
Բարդ domain-ները պահանջում են կառուցվածքային մոդելավորում և հստակ ճարտարապետություն, որպեսզի համակարգը մնա հասկանալի և հեշտ զարգացվող։ Պատասխանատվությունների լավ բաժանումը համակարգերը դարձնում է ավելի հեշտ ընկալելի և թույլ է տալիս դրանց ավելի արդյունավետ զարգանալ։
Ամենաբարդ domain-ները պահանջում են գործիքներ, որոնք կարող են մոդելավորել ավելի մեծ կառուցվածքներ և հասկացություններ։ Մոդելը լավ զարգացնելու համար մշակողները պետք է այն հասկանան։ Հեշտ է կորցնել այն տեսադաշտից, թե որ բանը որտեղ է պատկանում, և դժվարանում է համակարգի առանձին մասերի իմաստի ու կապերի բացահայտումը։ DDD-ի ամենամեծ օգուտները կարող են արագ ձեռքից գնալ։ Մոդելին պետք է կառուցվածք տալ՝ մոդելի մակարդակում մտցնելով կոնկրետ ճարտարապետություն։
Ճարտարապետությունը սահմանափակումներ է դնում, որոնք մոդելը դարձնում են ավելի բացահայտ և ավելի հեշտ կարդացվող։ Բիզնեսի համապատասխան կողմերը պետք է ուշադիր առանձնացված պահվեն, որպեսզի յուրաքանչյուրը մնա իմաստալից և հասկանալի։ Մեր նպատակը համակարգ է, որի մասին հեշտ է դատել և որը հեշտ է կառուցել։ Մեզ պետք են գործիքներ, որոնք թույլ կտան նկարագրել համակարգն ամբողջությամբ։
Պատասխանատվության շերտեր
Այս մոտեցումը հիմնվում է շերտավոր մոդելի վրա, որտեղ համակարգը բաժանվում է շերտերի։ Յուրաքանչյուր շերտ ունի խստորեն սահմանված պատասխանատվություն և տեղյակ չէ, թե ինչ կա իրենից վերև, մինչդեռ վերին շերտերը կարող են օգտագործել իրենցից ներքև գտնվող շերտերի առաջարկած ֆունկցիաները։
Այստեղ երկու հիմնական տարբերակ կա։
- ավելի խիստ, որտեղ կարելի է օգտագործել միայն անմիջապես ներքևի շերտը,
- ավելի չափավոր, որտեղ կարելի է օգտագործել ցանկացած ներքևի շերտ։
Սահմանմամբ՝ Responsibility Layers մոդելը հետևում է երկրորդ, ավելի մեղմ տարբերակին, ուստի յուրաքանչյուր շերտ ազատ է օգտագործելու իրենից ներքև գտնվող ցանկացած շերտի domain ֆունկցիաները։
Համակարգի կամ հավելվածի մակարդակում կիրառելիս շերտավոր մոդելը պատասխանատվության սահմանները գծում է տեխնիկական կողմերի համաձայն։ Այստեղ, ընդհակառակը, որոշումները բխում են զուտ բիզնես նկատառումներից, մոդելը փոքր մասերի բաժանելու նպատակով։ Մեր ուշադրությունը բիզնես պատասխանատվությունների և դրանց փոխհարաբերությունների ընդգծման վրա է։ Շերտերը նաև դառնում են ubiquitous language-ի կարևոր մաս։
Յուրաքանչյուր բիզնես բնականորեն շերտավորված է, ուստի թե որ շերտերն ենք ընտրում, կախված է կոնկրետ դեպքից։ Նման շերտերը նախապես սահմանելը դժվար կլիներ, փոխարենը դրանք ձևավորվում են մոդելի զարգացմանը զուգընթաց։ Երբ domain-ի մեր ըմբռնումն աճում է, սկսում ենք տեսնել, որ որոշ հասկացություններ հենվում են ավելի ցածր գտնվող այլ հասկացությունների վրա։
Մի քանի լավ փորձարկված էվրիստիկա օգնում են ճանաչել, որ մոդելը շերտավոր է։
- Linguistic Context – Վաճառքի մասին խոսել հնարավոր չէ առանց ապրանքի կամ ծառայության, քանի որ վաճառքի գաղափարը հենվում է ապրանքի/ծառայության վրա։ Իսկ ապրանքը կարելի է մոդելավորել առանց իմանալու, որ վաճառք գոյություն ունի։
- Evolutionary Context – Մոդելի որոշ մասեր փոխվում են այլ արագությամբ և այլ պատճառներով, քան մյուսները։ Գնի հասկացությունը կփոխվի ավելի հազվադեպ, քան դրա վրա կառուցված զեղչերի մոդելը։
- Շերտերի storytelling context-ը փոխանցում է domain-ի առաջնահերթություններն ու իրողությունները։ Շերտերի ընտրությունը զուտ բիզնես որոշում է։
Դիտարկենք տրանսպորտային ընկերության շերտավոր մոդելի օրինակ։ Համանման շերտեր հանդիպում են շատ այլ domain-ներում, և հատկապես առաջին երկուսը հայտնվում են գրեթե ամենուր։
Capabilities այն, ինչ մենք իրականում կարող ենք անել։ Լոգիստիկ ընկերության համար դրանք բեռնատարներն են, երկաթուղային վագոնները, օդանավակայանների կամ նավահանգիստների հետ համաձայնագրերը և երթևեկության խտության տվյալներին հասանելիությունը՝ ամեն ռեսուրս, որը հնարավորություն է տալիս ապրանքը տեղափոխել A կետից B կետ։ Ռեսուրսները տեղյակ չեն, թե ինչի համար ենք մենք դրանք օգտագործում, դրանք մոդելավորում են հնարավորությունները։ Մեր բիզնեսը պարտադիր չէ, որ օգտագործի ամեն հնարավորություն։ Փոխադրումների ժամանակացույցերը կարելի է քննարկել՝ առանց հաշվի առնելու այդ միավորների տեղափոխած իրական բեռները։
Operations այս շերտը ներառում է այն, ինչ բիզնեսը ներկայումս և իրականում անում է։ Լոգիստիկ ընկերությունը մի տեղից ծանրոց է վերցնում և խոստանում է այն հասցնել մեկ այլ տեղ։ Բնականաբար, այս շերտը պետք է հենվի բեռնատարների, մեքենաների կամ գնացքների վրա, որպեսզի դա իրականացնի, սակայն ամբողջ գործընթացը ավարտելու համար կպահանջվեն տրանսպորտի մի քանի միջոցներ, մինչև ծանրոցը վերջապես հասնի ստացողին։ Առաքումը հետևելու համար պետք է իմանալ, թե որ միավորն է այն տեղափոխում. այս պահին մենք կախված ենք ներքևի շերտից և համակարգում ենք դրա արածը։
Policies այստեղ արտահայտում ենք, թե ինչին ենք ուզում հասնել կամ ինչ ենք ձգտում օպտիմալացնել՝ լինի դա առաքման անվտանգությունը, առաքման արժեքը, թե առաքման ժամանակը։ Դրանք ընդունում են բնութագրերի (specifications) տեսք, որոնք թելադրում են, թե ինչպես են վարվում operations-ը։
Commitments ամեն տեսակի համաձայնագրեր և պայմանագրեր՝ այլ խոսքով, այն ամենը, ինչը մեզ պարտավորեցնում է որոշակի վարքագծի, օրինակ՝ ծանրոցն առաքել երեք օրվա ընթացքում։
Decision Support շերտը, որը պատասխանատու է ճիշտ policy-ի ընտրության համար։ Որոշումը կարող է բխել հաճախորդի պայմանագրի իրավական դրույթներից և կարող է տարբերվել ըստ ժամանակաշրջանի կամ նույնիսկ առանձին հաճախորդի։ Առանցքային հաճախորդի համար կարող ենք առաջնահերթություն տալ հարաբերությունների կառուցմանը և ծանրոցն ավելի շուտ հասցնելուն՝ երբեմն նույնիսկ այդ մեկ պատվերի շահույթի հաշվին։
Այս շերտերից յուրաքանչյուրը կարող է կազմել իր սեփական անկախ context-ը կամ մեկ context-ի մասեր։ Որոշումների շերտում կարող ենք կիրառել ռազմավարություններ կամ մեքենայական ուսուցում, հենվել տվյալների պահեստավորման առկա մեխանիզմների վրա կամ օգտագործել առկա rule engine։ Հատկանշական է, որ նման բաժանումը պարտադիր չէ մնա մեկ bounded context-ի սահմաններում։
Այս մոտեցման առավելությունները իսկապես երևում են խիստ բարդ համակարգերում։ Գիտակցաբար առանձնացնելով այն, ինչին մեր բիզնեսը ձգտում է, այն բանից, ինչ նա ի վիճակի է անել, թույլ չենք տալիս հասկացությունները խառնվեն։ Դա նաև օգնում է խուսափել շփոթությունից մեր փոխադրող կազմակերպության կառավարման մոդելում, օրինակ՝ տրանսպորտի առանձին միջոցների օգտագործման մանրամասների, գործընթացի օպտիմալացման նրբությունների կամ որոշումների կայացման եղանակների խառնումից։ Այս հարցերը մշակում ենք երեք առանձին մակարդակներում։
- Usage – որ ռեսուրսներն ենք օգտագործում և ինչպես են դրանք համակարգվում,
- Optimization and Prioritization – մեր գործունեության որ կողմերն ենք ուզում բարելավել և ավելի մեծ կշիռ տալ,
- Rationale – ինչու ենք որոշակի պայմաններում ընտրում որոշակի ռազմավարություններ։
Պլանավորման ընթացքում այս առանձին պատասխանատվությունները ավելի հեշտ են խճճվում, ինչը հանգեցնում է մոդելի, որը դժվար է կարդալ, հասկանալ և զարգացնել։ Մենք ուզում ենք գիտակցաբար սահմանել կախվածություններն ու իրազեկվածությունը մեր operations-ի ներսում։ Նման բաժանումը ոչ միայն հստակեցնում է դերերն ու պատասխանատվությունները, այլև մեր մոդելը դարձնում է ավելի կայուն։
Ուղղորդում
Երբ փոփոխություններ ենք մտցնում, օրինակ՝ մեր ուշադրությունը ծախսերից տեղափոխում ենք հաճախորդների հետ հարաբերությունների վրա և նպատակ ենք դնում առաքման ավելի կարճ ժամկետներ, պետք է համոզվենք, որ փոփոխությունները պատահաբար չեն ազդում համակարգի անկապ մասերի վրա։ Ենթադրենք, օրինակ, որ որոշում ենք բեռնատարներն ավելի շուտ ուղարկել՝ առաքումները արագացնելու համար, թեկուզ դրանք լի չլինեն։ Այդ դեպքում պետք է համոզվենք, որ դա չի հանգեցնի անսպասելի խնդիրների, օրինակ՝ մեր տրանսպորտային միջոցների GPS-ի անսարքությունների։ Փոփոխությունների այսպիսի զգույշ կառավարումը նշանակում է, որ մեկ ոլորտի բարելավումը խնդիրներ չի առաջացնի մյուսում։
Շերտերը ուրվագծում են մեր համակարգի պատմած պատմության կմախքը։ Bounded context-ների պարտադրած բաժանումը թույլ չի տալիս մոդելներին խառնվել և աղտոտել միմյանց, բայց չի օգնում համակարգին նայել որպես մեկ համահունչ ամբողջության։ Խոշոր համակարգում մարդիկ անկախաբար կաշխատեն տարբեր մակարդակներում։
Առանց ուղղորդման թիմերը կստեղծեն առանձին լուծումներ, ինչը դժվարացնում է տեսնել, թե առանձին մասերն ինչպես են համապատասխանում իրար։ Մեծ մասշտաբի կառուցվածքը պետք է զարգանա որպես domain մոդելի մաս։ Վատ ընտրված կառուցվածքը ավելի վատ է, քան առհասարակ կառուցվածք չունենալը։ Ճիշտ կառուցվածքը կարելի է գտնել միայն domain-ն ու խնդիրը խորապես հասկանալով, իսկ այդ ըմբռնմանը հասնելու գործնական ճանապարհը իտերատիվ մշակման գործընթացն է։
Հաճախ հնչող քննադատությունն այն է, որ capability շերտը զբաղվում է այնպիսի բաներով, որոնք բիզնեսը երբեք չի պահանջել՝ պոտենցիալ կարողություններով, որոնք մենք ունենք, բայց բիզնեսը չի օգտագործում։ Սակայն նման բաժանումը հաճախ նոր հնարավորությունների ավելացումը դարձնում է ավելի հեշտ և արագ։ Երբ capability շերտը մոդելավորվում է լրիվ մեկուսացված, դրանից դուրս ենք պահում արհեստական սահմանափակումները։ Operational շերտը պարզապես օգտագործում է առաջարկվող կարողությունների միայն մի մասը։
Knowledge Level
Օբյեկտների միջև հարաբերությունները կարող են խիստ բարդ լինել։ Դրանք կարող են նույնիսկ դինամիկ կերպով փոխվել և բխել կոնֆիգուրացիայից։ Օրինակ՝ կազմակերպությունները բաղկացած են մարդկանցից և փոքր կազմակերպություններից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի սահմանված դերեր և հարաբերություններ այլ ստորաբաժանումների հետ։ Նման կառուցվածքները կարող են չափազանց բարդ լինել և, ավելի կարևոր, կարող են կազմակերպությունից կազմակերպություն տարբերվել՝ տարբեր բաժիններով, անուններով, թույլտվություններով կամ քաղաքականություններով։
Knowledge Level-ը reflection pattern-ի մասնավոր դեպք է, որը թույլ է տալիս արձանագրել զարգացող կարիքները՝ համակարգին տալով ինքնագիտակցություն։ Տվյալ հասկացությունը բաժանվում է երկու մակարդակի։
- Base Level-ը զբաղվում է գործառնական պատասխանատվություններով
- Meta Level-ը գրանցում է գիտելիք վարքագծի և կառուցվածքի մասին։
Մետա-մոդելը նկարագրում է, թե ինչպես են դասավորված տարբեր աշխատակիցները և նրանց հարաբերությունները, և ինչ կանոններ են դրանց վրա կիրառվում։ Այն հնարավորություն է տալիս կազմակերպել բազային մոդելի տվյալները՝ սահմանելով, թե ինչպես կարելի է այդ տվյալները կազմակերպել և մշակել։ Մի խոսքով, մետա-մոդելը բազային մոդելը կազմակերպելու նախագիծն է։
Այս կերպ այն պատասխանում է այնպիսի հարցերի, ինչպիսիք են.
- Բաժինը կարող է ունենալ բազմաթիվ պաշտոններ
- Մենեջերը վերահսկում է իր բաժնի աշխատակիցներին
- Աշխատակիցը պատկանում է մեկ բաժնի
Այս կանոնները ֆիքսված չեն, դրանք կարող են կախված լինել բազմաթիվ գործոններից։ Մետա-մոդելը կարող է ստացվել կոնֆիգուրացիայից։
Սա շատ նման է ավելի վաղ քննարկված շերտերին, բայց դրանք տարբեր շերտեր են։ Տարբերությունը կախվածությունների ուղղությունն է. Knowledge Level-ը հենվում է բազային մոդելի և մետա-մոդելի միջև երկկողմանի կախվածության վրա։
Այս մոտեցումը հստակ երևում է Party Archetype-ում։ Կառուցվածքի մոդելը բարդ է, ուստի հարաբերությունները առանձին մշակելը արդարացված է։ Այդ դեպքում յուրաքանչյուր մաս կարող է զարգանալ առանց մյուսի վրա ազդելու, և համակարգի մասերի կրկնակի օգտագործումը դառնում է ավելի հեշտ։ Սակայն մենք չենք փորձում կառուցել բոլոր դեպքերին հարմար լուծում։ Մենք ուզում ենք, որ համակարգը մնա ճկուն՝ ուշադրությունը պահելով domain-ի վճռորոշ կողմերի վրա։
Եզրակացություն
Սրանք մոդելի ճարտարապետության միակ տարբերակները չեն, բայց դրանք հիանալի օրինակներ են՝ գնահատելու համար, թե որքան հզոր են նման ճարտարապետությունները։ Bounded context-ի և distillation-ի հետ միասին այս կառուցվածքները մոդելներ ձևավորելու եղանակներ են։ Այդուհանդերձ, դրանց օգտագործումը պարտադիր չէ։
Յուրաքանչյուր մոդելային ճարտարապետություն ունի իր ուժեղ կողմերը, և այս օրինակները ցույց են տալիս, թե որքան արդյունավետ են դրանք դառնում ճիշտ կիրառելու դեպքում։ Bounded context նշանակում է հստակ սահմանների գծում, որոնց ներսում տվյալ մոդելը սահմանված է և կիրառելի։ Distillation-ը, ընդհակառակը, նշանակում է մոդելի լավարկում և դրա պարզեցում մինչև էությունը։
Այնպիսի կառուցվածքների ներդրումը, ինչպիսիք են նոր շերտերը կամ բաղադրիչները, կարող է ընդլայնել համակարգի հնարավորությունները, բայց նաև ավելացնում է բարդություն, որը կարող է ավելորդ լինել։ Գաղտնիքը այդ կառուցվածքների օգուտները դրանց բարդության գնի հետ կշռադատելու մեջ է։ Դրանք պետք է ներդրվեն միայն այն ժամանակ, երբ տալիս են հստակ արժեք և համապատասխանում են domain-ի նպատակներին։ Հիշեք, որ համակարգին ավելի ու ավելի շատ կառուցվածքներ ավելացնելը այն դարձնում է ավելի բարդ, և շատ դեպքերում ջանքը պարզապես չի արդարանում։
Այս կառուցվածքները որպես ընտրովի դիտարկելը մեր դիզայնը պահում է ճկուն, ուստի կարող ենք հարմարվել փոփոխություններին՝ չխրվելով չափազանց կոշտ մոդելային շրջանակում։