Big Picture Event Storming. ինչ է պակասում՝ բացթողումների հայտնաբերում
Այս հոդվածում ավելի մոտիկից նայում ենք, թե ինչպես անցկացրինք Big Picture Event Storming աշխատաժողովի երկրորդ մասը, որը կատարվեց Domain-Driven Design-ի մեր ցուցադրական նախագծի շրջանակներում։
Domain-Driven Design-ի մեր ցուցադրական նախագիծը սկսվեց Big Picture Event Storming-ի բացման նիստով։ Կարճ հիշեցնենք. մենք սկսեցինք քաոտիկ հետազոտությամբ, որի ընթացքում մասնակից յուրաքանչյուրը դուրս թափեց իր մտքով անցած բոլոր համապատասխան դոմենային իրադարձությունները։ Հետո սկսեցինք քաոսը կարգի բերել՝ իրադարձությունները դասավորելով, կրկնօրինակները հեռացնելով և դրանք հղկելով։
Նիստի վերջում իրադարձությունները դասավորված էին ժամանակագրական կարգով։ Մենք նաև նշեցինք hot spot, որը ցույց էր տալիս այն ոլորտները, որոնցում վստահ չէինք։ Դրանից բացի, մի քանի դեղին սթիքերներ պահպանեցին կարևոր մանրամասներ, որ չէինք ուզում կորցնել։
Որպես հավելում, մենք առանձնացրինք առաջին ենթագործընթացները, որոնք տեղի են ունենում սարքերի գույքագրման հիմնական գործընթացի ներսում։ Մենք դրանք ընդգծեցինք և տվեցինք աշխատանքային անուններ։ Այսպիսին էր մեր Miro տախտակը վերջում.
Նկար 1. Miro տախտակը ժամանակագրության կարգավորման փուլից հետո, ՍԵՂՄԵՔ՝ Miro-ում բացելու համար
Ամեն ինչ բավական պարզ է թվում։ Սակայն նույնիսկ երբ ամեն ինչ դասավորված է, և տախտակը կոկիկ տեսք ունի, մենք գիտեինք, որ մեր նախորդ մոդելավորումը դեռ կարող է թաքցնել որոշ բացեր կամ անհամապատասխանություններ։ Բարեբախտաբար, Big Picture Event Storming-ը դրանք բացահայտելու երկու տեխնիկա է առաջարկում՝ explicit walk-through և reverse narrative։ Իմանալը, թե ինչ չգիտենք, հաճախ արժեքավոր է շահագրգիռ կողմերի համար, հատկապես եթե նրանք նախապես այդ մասին տեղյակ չէին։
Այս հոդվածը մանրամասն նայում է, թե ինչպես անցկացրինք մեր աշխատաժողովի երկրորդ մասը։ Կնկարագրեմ այն տեխնիկաները, որոնք կիրառեցինք՝ համոզվելու համար, որ գործընթացի մեր պատկերը լրիվ է։ Սակայն դրանից առաջ՝ մի քիչ տեսություն իրադարձությունների հոսքում բացեր գտնելու եղանակների մասին։
Explicit walk-through
Explicit walk-through-ը Event Storming աշխատաժողովի տեխնիկա է՝ մոդելի ճշգրտությունն ու ամբողջականությունը ստուգելու համար։ Այն բաղկացած է աշխատաժողովի ընթացքում տախտակի վրա դրված իրադարձությունների ողջ հաջորդականության մանրակրկիտ վերանայումից։ Յուրաքանչյուր մասնակից հնարավորություն ունի միասին քննել գործընթացի յուրաքանչյուր քայլ, ինչը թույլ է տալիս նկատել անհամապատասխանություններ, ավելորդ տարրեր կամ բացակայող կտորներ։ Այն երաշխավորում է բիզնես գործընթացի ընդհանուր ըմբռնումը։
Սա անելիս ֆասիլիտատորը կարող է խնդրել մասնակիցներից մեկին սկսել պատմել պատմությունը՝ հիմնվելով իրադարձությունների վրա, ժամանակագրական կարգով։ Պատմողի դերը կարելի է փոխանցել մարդուց մարդ, որպեսզի բոլորը մնան ներգրավված։
Գործընթացի քայլերը պատշաճ կերպով վավերացնելու և հնարավոր բացերը կամ անհամապատասխանությունները հայտնաբերելու համար էական է իրադարձությունների միջով անցնելիս ճիշտ հարցեր տալը։ Սովորաբար դա սկսում է ֆասիլիտատորը, բայց մասնակիցները հաճախ գնահատում են դրա օգտակարությունը և միանում իրենց հարցերով։ Հնարավոր բացակայող տարրեր գտնելու համար բնորոշ օգտակար հարցերն են.
- Ի՞նչն առաջացրեց այս իրադարձությունը։
- Կարո՞ղ է ուրիշ որևէ բան առաջացնել այս իրադարձությունը։
- Ի՞նչ է փոխում այս իրադարձությունը համակարգի վիճակում։
- Ի՞նչ կարող է տեղի ունենալ այս իրադարձության և նախորդի միջև։
- Ի՞նչ է գալիս այս իրադարձությունից հետո։
- Ի՞նչ ազդեցություն ունի այս իրադարձությունը բիզնեսի վրա։
- Կարո՞ղ է այս իրադարձությունը տեղի չունենալ։ Եթե այո, ինչի՞ կհանգեցնի դա։
- Իսկ եթե այս իրադարձությունը տեղի ունենա մեկից ավելի անգամ։
- Ունի՞ արդյոք այս իրադարձությունը բացառիկ դեպքեր։
- Կարո՞ղ է այս իրադարձությունը բաժանվել ավելի փոքր, ավելի կոնկրետ իրադարձությունների։
Նման հարցերը թույլ են տալիս բացահայտել իրադարձություններ, որոնք սկզբում կարող էինք անտեսել, ստուգել յուրաքանչյուր իրադարձության կարևորությունը և քննել, թե ինչ է տեղի ունենում դրանից առաջ ու հետո։ Դրանք նաև ցույց են տալիս, թե արդյոք կան այլընտրանքային ուղիներ, որոնցով կարող է գնալ գործընթացը։

Նկար 2. Հարցեր տալը իրադարձությունների միջով անցնելիս explicit walk-through մոտեցմամբ։ Սկսում ենք ձախից (առաջին իրադարձությունը) և շարժվում ժամանակագրությամբ։
Դա հարցերի երկար ցանկ է, և դրանք միայն օրինակներ են։ Պետք չէ դրանցից յուրաքանչյուրը տալ յուրաքանչյուր իրադարձության համար. դա չափազանցություն կլիներ։ Փորձառու ֆասիլիտատորներն ու մոդելավորողները գիտեն, թե որ հարցերն են համապատասխանում որ իրադարձություններին։
Այս մոտեցման առանցքային կետն այն է, որ իրադարձությունների միջով անցնում ենք այն կարգով, որով դրանք տեղի են ունենում, ինչպես որոշվել է սկզբնական մտագրոհի փուլում։ Դա այն տարբերում է մեր աշխատանքը ստուգելու մեր մյուս մեթոդից՝ reverse narrative-ից։
Reverse narrative
Մեկ այլ տեխնիկա, որը հաճախ կիրառում ենք գործընթացում հնարավոր բացեր գտնելու համար, reverse narrative-ն է։ Explicit walk-through-ից տարբեր, մենք սկսում ենք գործընթացի վերջից, այսինքն՝ ժամանակագրության վերջին իրադարձությունից։ Այս մեթոդը տալիս է յուրահատուկ տեսանկյուն, որը կարող է բացահայտել թաքնված ենթադրություններ, բաց թողնված քայլեր կամ գործընթացի այն մասերը, որոնք ավելի բարդ են, քան պետք է։
Նախատեսված արդյունքից սկսելը և «Ինչպե՞ս հասանք այստեղ» հարցը տալը մասնակիցներին մղում է քննադատաբար մտորել նախորդող իրադարձությունների մասին։ Հակառակ ուղղությամբ նայելը մեզ ստիպում է կասկածել, թե արդյոք յուրաքանչյուր իրադարձություն իսկապես անհրաժեշտ է, թե կարելի է պարզեցնել։
Ինչպես explicit walk-through-ում, մենք կոնկրետ հարցեր ենք տալիս՝ ստուգելու, որ յուրաքանչյուր իրադարձություն իմաստ ունի, և գտնելու այն իրադարձությունները, որոնք կարող էինք բաց թողնել։ Վերևում թվարկված հարցերը այստեղ էլ կիրառելի են՝ թեթևակի հարմարեցված հետադարձ հայացքին։ Օրինակ.
- Ի՞նչ պետք է տեղի ունենար, որպեսզի այս իրադարձությունը տեղի ունենար։
- Ուրիշ ի՞նչ ձևով կարող էր հասնել այս արդյունքին։
- Ո՞ր պայմանները պետք է կատարվեին, որպեսզի այս իրադարձությունը տեղի ունենար։
- Ի՞նչ կարող էր խանգարել այս իրադարձության տեղի ունենալուն։
Հակառակ ուղղությամբ դատելը մեր սովորական աշխատելաձևը չէ։ Հարցրեք ինքներդ ձեզ, ինչն է ավելի հեշտ ու բնական թվում՝ այբուբենը արտասանել Ա-ից Ֆ, թե Ֆ-ից Ա։ Այսպես հակառակ ուղղությամբ մտածելը կարող է մեզ ստիպել նկատել այն, ինչ առաջին անգամ վրիպել էր մեզնից։

Նկար 3. Հարցեր տալը իրադարձությունների միջով անցնելիս reverse narrative մոտեցմամբ։ Սկսում ենք աջից (վերջին իրադարձությունը) և շարժվում ժամանակագրության ուղղության դեմ։
Reverse narrative տեխնիկան կամ հետընթաց վերլուծության համանման մեթոդը լայնորեն օգտագործվում է իրավապահ և քննչական մարմինների (օր.՝ ոստիկանության) կողմից հանցագործություններ քննելիս և իրադարձություններ վերլուծելիս։ Այն հատկապես օգտակար է կասկածյալի ցուցմունքի անհամապատասխանությունները բացահայտելու համար։ Սակայն Event Storming-ում մենք չենք փորձում որևէ մեկին սուտի մեջ բռնել. ուզում ենք համոզվել, որ նրանց նկարագրած գործընթացը լրիվ է և զերծ չասված ենթադրություններից։
Երկու տեխնիկաների հիմնական առավելությունն այն է, որ դրանք ապահովում են, որ մոդելավորված գործընթացը լրիվ է և ճշգրիտ արտացոլված իրադարձություններով։ Դրանից բացի, դրանք օգնում են բոլոր մասնակիցներին գալ գործընթացի ընդհանուր ըմբռնման, որպեսզի դոմենային գիտելիքը թիմերի միջև և տարածվի, և վավերացվի։ Սա նեղացնում է տեխնիկական և ոչ տեխնիկական մասնակիցների միջև բացը և բարդ դոմենային տրամաբանությունը դարձնում մատչելի ու հստակ բոլորի համար։ Այն նաև օգնում է կառուցել ունիվերսալ լեզուն (ubiquitous language), որով արտահայտվում է դոմենային մոդելը։
Տեսությունը մի կողմ թողնելով՝ նայենք, թե ինչպես դա աշխատեց մեր նիստում։
Գործընթացներում բացերի հայտնաբերում
Մեր աշխատաժողովում մենք ընտրեցինք reverse narrative տեխնիկան։ Պատճառը. մենք (մոդելավորողներս) քիչ բան գիտեինք այն գործընթացի մասին, որի վրա աշխատում էինք, քանի որ պարզապես օգտվում էինք դրանից։ Մյուս կողմից, մեր փորձագետները լավ գիտեն բազմաթիվ թաքնված կողմեր, որոնք մենք չգիտենք։
Քանի որ մասնակիցները տարբեր չափով են ճանաչում գործընթացը, հակառակ տեխնիկան թույլ է տալիս նայել դրան ավելի քննադատաբար։ Իմ փորձով, explicit walk-through-ն ավելի լավ է աշխատում, երբ բոլորը արդեն ունեն գործընթացի նման ըմբռնում։ Դա հազվադեպ է պատահում, ուստի reverse narrative-ը սովորաբար մեր ընտրությունն է։
Շահագործումից հանելու գործընթացներ
Գործընթացի վերջից սկսելով՝ շուտով տեսանք, որ սարքը շահագործումից հանելու պատճառները այն չէին, ինչ սկզբում ենթադրել էինք։ Նախորդ նիստից հետո մեր պատկերացումն այն էր, որ սարքը շահագործումից հանվում է կա՛մ երբ սպասարկումը գտնում է, որ այն լիովին վնասված է և վերանորոգման ենթակա չէ, կա՛մ երբ փոխարինումից հետո ընտրվում է շահագործումից հանելու համար։ Սա այն էր, ինչ ունեինք այդ վերջին նիստից հետո.

Նկար 4. Շահագործումից հանելու գործընթացի իրադարձությունները առաջին նիստից հետո
Թեև երկու սցենարներն էլ ընդհանուր առմամբ ճիշտ էին, նկատեցինք, որ իրադարձությունների հերթականությունը սխալ էր։ Մասնավորապես, երբ սպասարկումը սարքը հայտարարում է անաշխատունակ, իրականում նախ սկսվում է վնասի պատճառով փոխարինման ընթացակարգը։ Եվ միայն այդ ենթագործընթացից հետո է գործարկվում շահագործումից հանելու գործընթացը։
Հետաքրքիրն այն է, որ reverse narrative-ի ընթացքում հանդիպեցինք սարքերի գույքագրման վերանայման ցիկլային գործընթացի։ Սա ցույց է տալիս տեխնիկան օգտագործելու կարևոր պատճառը. այն թույլ է տալիս նկատել ենթագործընթացներ, բաց թողնված իրադարձություններ կամ աշխատելու այլընտրանքային եղանակներ, որոնք սկզբում ակնհայտ չէին և չէին նկատվել։
Այս նոր գտնված վերանայման ենթագործընթացի ներսում սարքը կարելի է թողնել պահեստում, վաճառել կամ շահագործումից հանել, եթե այն համարվում է չափազանց հին՝ կրկին օգտագործելու համար։ Սա նշանակում է, որ շահագործումից հանելու գործընթացը կարող է սկսվել նաև այս սցենարում։ Որոշ քննարկումից հետո այսպիսի տեսքի հանգեցինք.

Նկար 5. Շահագործումից հանելու գործընթացի թարմացված մուտքի կետը reverse narrative փուլից հետո
Այս գործընթացի վերևում նշված փոփոխված մեկնարկային կետերից բացի, իմացանք նաև, որ գործընթացը մի փոքր այլ կերպ է աշխատում, քան ենթադրել էինք։ Մասնավորապես, փաստաթղթերը, որոնք հաստատում են, որ սարքը շահագործումից հանվել է, և որոնք ձևավորվում են որոշումը կայացվելուց հետո, փոխանցվում են նաև արտաքին հաշվապահական համակարգին։
Մենք նաև վերաձևակերպեցինք առաջին իրադարձությունը «Device was decommissioned»-ից «Decision to decommission device was made»-ի, որպեսզի այն ավելի լավ արտացոլի իրադարձության իմաստը։ Այդ պահին սարքը դեռ ֆիզիկապես շահագործումից հանված չէ. մենք միայն որոշել ենք դա անել։
Սարքի փոխարինման գործընթաց
Սարքի փոխարինումը մեկ այլ դեպք էր, երբ reverse narrative-ը բարելավեց մեր ըմբռնումը գործընթացի մասին։ Սկզբում կարծում էինք, որ այն պարզ է. առաջին նիստի վերջում այն այսպես էր երևում.

Նկար 6. Սարքի փոխարինման գործընթացը առաջին նիստի ավարտին
Այն ժամանակ գործընթացն ուներ մեկ մեկնարկային կետ՝ կապալառուի (contractor) կողմից փոխարինման խնդրանք։ Դա գործարկում է սարքերի տրամադրման ստանդարտ գործընթացը, ճիշտ ինչպես նոր կապալառուի դեպքում։ Կախված վիճակից՝ «հին» համակարգիչը կարող էր վերադառնալ գույքագրում կամ շահագործումից հանվել, թեև միայն այն բանից հետո, երբ կապալառուն ջնջել է սարքի տվյալները։
Սակայն երբ իրադարձությունների միջով անցանք հետընթաց և տվեցինք ճիշտ հարցերը, պատկերը դարձավ ավելի բարդ.

Նկար 7. Սարքի փոխարինման գործընթացը reverse narrative-ից հետո
Նախ՝ գտանք այս գործընթացի սկսվելու ավելի շատ եղանակներ։ Դա միայն կապալառուի կողմից նոր սարք խնդրելը չէ, որովհետև հինը հնացել է։ Կապալառուն կարող է, օրինակ, կորցնել սարքը, այն կարող է անսպասելիորեն վնասվել, կամ նույնիսկ գողացվել։ Նաև, եթե սպասարկումը եզրակացնում է, որ համակարգիչը վերանորոգման ենթակա չէ, դա նույնպես փոխարինման գործընթացի սկիզբ է, ինչպես նկարագրեցի շահագործումից հանելու գործընթացի փոփոխությունների մասին խոսելիս։
Այս դեպքերից յուրաքանչյուրը պահանջում է նոր սարք, ինչը գործարկում է սարքի տրամադրման հիմնական գործընթացը։ Եթե դա միայն փոխարինում է, կապալառուն կարող է գնել սարքը, ինչը սկսում է ընկերության սարքը վաճառելու գործընթացը։ Հակառակ դեպքում սարքը կա՛մ վերադառնում է գույքագրման ֆոնդ՝ մատչելի մեկ այլ կապալառուի համար, կա՛մ շահագործումից հանվում է։
Երբ սարքը կորել է, գողացվել կամ վնասվել, շահագործումից հանելու գործընթացն էլ է սկսվում։ Եվ ցանկացած սցենարում սարքը պետք է հանվի կապալառուից (unassigned)։ Մենք նաև քննեցինք, թե ինչ լրացուցիչ քայլեր են պետք, երբ սարքը կորել կամ գողացվել է։ Բայց քանի որ մենք (բարեբախտաբար) երբեք չենք բախվել նման միջադեպերի, որոշեցինք հետաձգել այդ խոսակցությունը, այդ պատճառով այդ սցենարների հետ կապված իրադարձությունների վրա երկու hot spot դրվեց։
Ակնհայտ է, որ այս գործընթացը շատ փոխվեց։ Մենք գտանք տարբեր հոսքերով տարբեր սցենարներ և բացահայտեցինք իրադարձություններ, որոնք նախկինում չէին նկատվել։ Դա ցույց է տալիս, թե որքան հզոր է reverse narrative տեխնիկան։
Ամփոփում
Այս հոդվածը նկարագրեց, թե ինչպես կիրառեցինք reverse narrative տեխնիկան՝ մեր նախորդ նիստում մոդելավորված գործընթացի բացերը գտնելու համար։ Ցույց տվեցի, թե ինչպես մեթոդը օգնեց մեզ հասկանալ և բարելավել շահագործումից հանելու և սարքի փոխարինման գործընթացները։ Դրանք ընդամենը երկու օրինակ էին, որոնք ցույց են տալիս մոտեցման արդյունավետությունը. այս նիստի քննարկումները բացահայտեցին նաև այլ իրադարձություններ։
Մենք նաև վերադարձանք առաջին նիստի ընթացքում առանձնացված մյուս ենթագործընթացներին։ Ի վերջո, դրանց շրջանակը հիմնականում մնաց նույնը, թեև, ինչպես ասացի, դրանցից մի քանիսը էապես վերամշակվեցին։ Մենք նաև եզրակացրինք, որ երկու ավելի փոքր ենթագործընթացներ (հաշիվ-ապրանքագրերի հաշվառման գործընթացը և երաշխիքային ժամկետի ավարտի գործընթացը) քիչ թե շատ կողմնակի գործընթացներ են, որոնք չեն ազդում սարքերի հասանելիության վրա, ուստի դրանց վրա ավելի քիչ ժամանակ ծախսեցինք։ Թեև դա գիտակցված որոշում էր։
Վերջում տախտակն այսպես էր երևում.
Նկար 8. Տախտակը reverse narrative փուլից հետո։ ՍԵՂՄԵՔ՝ MIRO-ում բացելու համար
Այն նույնիսկ ավելի կոկիկ է երևում, քան այս նիստի սկզբում, ինչն էլ մեր նպատակն էր։ Սակայն նիստի իրական արժեքը գործընթացի նրբությունների մեջ խորանալն էր, նախկինում չբացահայտված բացերը գտնելը և աշխատաժողովում մեր աշխատած գործընթացի ընդհանուր ըմբռնում ձևավորելը։
Հաջորդ նիստում կփորձենք որոշել սարքերի գույքագրման մեր գործընթացին մասնակցող դերակատարներին (actors) և համակարգերը։ Հետևեք մեզ։

