Գնահատել նախագիծը
← Բոլոր հրապարակումները

Ինչու են կարևոր ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտները

Ի՞նչ է ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտը։ Արդյո՞ք բոլոր ծրագրային համակարգերն ունեն միևնույն որակները։ Իսկ իմաստ ունի՞ արդյոք ընդհանրապես սահմանել որակի ատրիբուտներ։

11 րոպե
Ծրագրային ճարտարագիտությունԹեստավորումԾրագրային ապահովման որակԾրագրային ապահովման որակի ատրիբուտներ

Ծրագրային ճարտարապետությունը դժվար է։ Դա որոշումների և փոխզիջումների անվերջ շարք է։

Յուրաքանչյուր մուտքագրվող փոփոխություն ազդում է ծրագրի վրա։ Ազդեցությունը կարող է լինել հսկայական կամ աննշան, բայց այն հնարավոր չէ խուսափել։ Օրինակ՝ Netflix-ը որոշեց մոնոլիտից անցնել միկրոծառայությունների, ինչը ցնցեց նրա ողջ ենթակառուցվածքը։ Սանդղակի մյուս ծայրում յուրաքանչյուր նոր տող կոդ ունի իր փոքր ազդեցությունը։ Սակայն ժամանակի ընթացքում, առանց պատշաճ պաշտպանիչ մեխանիզմների, այդ կուտակված տողերը վերածվում են քաոսի, որի ազդեցությունը ոչ ոք չի կարող կանխատեսել։

Այս ռիսկը նվազեցնելու համար կան բազմաթիվ լավ պրակտիկաներ։ Ամենատարածվածներից են թեստերը, CI/CD-ն, canary թողարկումները և ADR-ը՝ նշենք միայն մի քանիսը։ Միասին դրանք որոշակի վստահություն են ապահովում համակարգում փոփոխություններ կատարելիս։

Այնուամենայնիվ, երբ ճարտարապետությունը կենտրոնական է կազմակերպության հաջողության համար, համակարգը պետք է առաջնորդվի որակի նպատակների մի շարքով։ Ենթադրենք, օրինակ, որ համակարգը նոր հաճախորդներին առաջարկում է վարքագծի վրա հիմնված անվտանգություն և իր գործառույթներն ու աջակցությունը հասանելի է դարձնում կայքերի, API-ների և այլնի միջոցով՝ շեշտը դնելով արդյունավետության վրա, որպեսզի առաջադրանքները կատարվեն արագ, իսկ ռեսուրսներն օգտագործվեն օպտիմալ կերպով։ Հաջողության հասնելու համար այն պետք է գործի նաև կատարողականության, հասանելիության, անվտանգության, հուսալիության և սպասարկելիության խիստ սահմաններում։ Եթե համակարգը և նրա ճարտարապետությունը չեն կարողանում բավարարել դրանք, բիզնեսը, ամենայն հավանականությամբ, կփլուզվի։

Ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտների մասին դատողությունը հենց այն տեղն է, որտեղ ամեն ինչ ավելի է բարդանում։ Ի՞նչ է ընդհանրապես ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտը։ Արդյո՞ք բոլոր ծրագրային համակարգերն ունեն միևնույն որակները։ Իմաստ ունի՞ արդյոք ընդհանրապես սահմանել որակի ատրիբուտներ։ Ի՞նչ է պատահում, եթե ոչ մեկը չի սահմանվում։ Եվ ինչպե՞ս է դա ազդում որակի ապահովման վրա։

Այս հոդվածը փորձում է պատասխանել այդ հարցերին։

Ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտներ

Որակի ատրիբուտը ծրագրային համակարգի այնպիսի բնութագիր է, որը որոշում է, թե որքան օգտակար և հաջողված է այն հաճախորդի և բիզնեսի տեսանկյունից։ Տեխնիկապես գերազանց կառուցված հաշվապահական գրքի համակարգը, որը, այդուհանդերձ, դժվար է օգտագործել, չունի աջակցություն և նոր հնարավորությունները շուկա հանելու համար երկար ժամանակ է պահանջում, երկարաժամկետ հեռանկարում, ամենայն հավանականությամբ, կձախողվի։

Որակի ատրիբուտը ծառայում է որպես ծրագրային համակարգի շարժիչ ուժ։ Այն սահմանում է սահմանափակումներ և նպատակներ, որոնց պետք է համապատասխանեն համակարգի ճարտարապետությունը, մշակման գործընթացը և ծրագրային ապահովման կյանքի ողջ ցիկլը (SDLC)։ առանց դրանց հավելվածի համար պատասխանատու թիմը կարող է մոլորվել։ Որակի ատրիբուտները հաճախ անվանում են ոչ ֆունկցիոնալ պահանջներ։

Բայց գոյություն ունե՞ն արդյոք ծրագրային համակարգեր՝ առանց սահմանված QA-ի։ Կարճ ասած՝ ոչ։ Ավելի երկար պատասխանն այն է, որ համակարգերը բաժանվում են երկու կատեգորիայի։ Առաջինն ունի հստակ սահմանված, հայտնի որակի ատրիբուտներ, որոնք առաջնորդում են տեղեկացված տեխնիկական որոշումները. երկրորդը ներառում է մնացած բոլոր համակարգերը։ Այս հոդվածի հաջորդ բաժիններում ներկայացված են յուրաքանչյուրի օրինակներ։

Դասակարգում

software%20product%20quality
Պատկերի աղբյուրը

Ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտների (QA) դասակարգումը սահմանված է ISO/IEC 25010 ստանդարտում։ Wikipedia-ն նույնպես առաջարկում է QA-ի երկար ցանկ։ Յուրաքանչյուր որակի ատրիբուտի մանրամասն նկարագրությունն այս հոդվածի շրջանակներից դուրս է. հետաքրքրված ընթերցողները կարող են դիմել վերը նշված ստանդարտին։

Ի՞նչ արժեք է ավելացնում ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտների սահմանումը

QA դասակարգումը հուշում է, որ որակի ատրիբուտները համակարգը առաջ են մղում՝ ցույց տալով այն ուղղությունը, որով այն պետք է զարգանա։ Դրանք նաև սահմաններ են դնում այն փոփոխությունների վրա, որոնց համակարգն անխուսափելիորեն կենթարկվի։ Հստակ սահմանված բնութագրերը թույլ են տալիս մշակողներին դատողություններ անել յուրաքանչյուր փոփոխության մասին։ Եթե, օրինակ, անվտանգությունը համակարգի կարևոր մասն է և սահմանում է, որ «ծառայությունների միջև բոլոր կապերը պետք է օգտագործեն OAuth2 նույնականացում», յուրաքանչյուր ծառայություն պետք է բավարարի այս որակի ատրիբուտին, այլապես այն չի տեղակայվի production-ում։

Որակի ատրիբուտները սովորաբար պետք է բխեն բիզնեսի կարիքներից։ Դրանք բացահայտելն ու սահմանելը դժվար մասն է, քանի որ բիզնեսի կարիքները ժամանակի ընթացքում կարող են փոխվել, և հենց դրա համար է սահմանելու ջանքը արդարացվում։ Երբ բիզնեսի կարիքները փոխվում են, մենք՝ որպես մշակողներ, կարող ենք QA-ն օգտագործել՝ կասկածի տակ դնելու կամ հաստատելու, թե արդյոք որոշակի փոփոխությունն իմաստ ունի։ Երբ համակարգն ունի չափանիշներով ապահովված որակի ատրիբուտների համախումբ, շատ ավելի հեշտ է դառնում գնահատել փոփոխության հնարավոր արժեքը, դրա ազդեցությունն ու ռիսկը և այն, թե ինչպես վարվել դրա հետ։ Իսկ երբ խոսակցության մեջ փողն է մտնում, փոխզիջումների մասին դատելը նույնպես ավելի հեշտ է դառնում։

Ծրագրային ապահովման որակի ատրիբուտների գնահատում

Իդեալական դեպքում յուրաքանչյուր որակի ատրիբուտ պետք է արտահայտվի որպես առանձին, չափելի արժեք՝ ավտոմատացված չափման թեստերով, որոնք հեշտ է գործարկել։ Գործնականում որակի ատրիբուտը հազվադեպ է հնարավոր լինում նկարագրել մեկ արժեքով։ Սովորաբար այն բաղկացած է մի քանի արժեքներից, և դրա բարդությունը կախված է բիզնեսի կարիքներից։ Ուրեմն ինչպե՞ս թորել որակի ատրիբուտները, քանակականացնել դրանք և կիրառել համակարգի ճարտարապետության վրա։

Պատկերացրեք WorkoutPlans անունով մի հորինված ընկերություն, որը պատրաստվում է գործարկել բիզնես, որը մեծապես հենվում է ծրագրային ապահովման վրա։ Նպատակն է կառուցել ծառայություն, որն օգնում է մարզիկներին հետևել իրենց մարզումների պլաններին, որպեսզի արդյունավետ պատրաստվեն մրցումների։

Ծառայությունը պետք է հասանելի լինի որպես խաղայնացված հավելված՝ 3D պատկերներով հեծանվորդների, վազորդների և կայակավարների համար, ովքեր օգտագործում են համակարգչին կամ նոութբուքին միացված մարզասարքեր։ Այն պետք է աջակցի խելացի սարքավորումներին, որոնց դիմադրությունը կարելի է կառավարել ըստ վիրտուալ միջավայրի։

Հետագայում պետք է հնարավոր լինի աջակցություն ավելացնել շուկայում հայտնվող ցանկացած նոր սարքավորման համար։

Ծառայությունը պետք է ճշգրիտ հաշվարկի բոլոր այն արժեքները, որոնք մարզիկներին անհրաժեշտ են իրենց մարզավիճակի առաջընթացը գնահատելու համար։ Այն պետք է հասանելի լինի 24/7։
Այն պետք է կարողանա սպասարկել առնվազն 40000 ակտիվ օգտատեր։ Այն պետք է աշխատի մի շարք սարքերի վրա՝ PC, Apple MacBook, Apple Desktop, IPad և Android պլանշետներ։ Վերջապես, օգտատերերը պետք է հեշտությամբ կարողանան կազմել մարզման պլան, ստեղծել իրենց սեփական մարզումը, մարզվել առանց կառուցվածքի, տեղաշարժվել կարգավորումներում, տեսնել իրենց առաջընթացը, կապ հաստատել այլ մարզիկների հետ և կապվել արտաքին ֆիթնես ծառայությունների հետ։

Այս կարճ բիզնես նկարագրությունից կարելի է ածանցել որակի մի քանի ատրիբուտ։

  • Հուսալիություն (Reliability) – օգտատերերը պետք է ցանկացած պահի կարողանան հասանելի լինել համակարգին
  • Կատարողականություն (Performance) – համակարգը պետք է սպասարկի առնվազն 40000 ակտիվ օգտատեր
  • Անվտանգություն (Security) – բազմաթիվ օգտատերերի տվյալները պետք է պաշտպանված լինեն նույնականացմամբ և թույլտվությամբ
  • Փոխադրելիություն (Portability) – համակարգը պետք է աշխատի բազմաթիվ հարթակների վրա
  • Սպասարկելիություն (Maintainability) – համակարգը պետք է բաց մնա թարմացումների համար
  • Օգտագործելիություն (Usability) – համակարգը պետք է հեշտ լինի օգտագործման համար և՛ պատահական, և՛ առաջադեմ օգտատերերի համար
  • Ֆունկցիոնալ համապատասխանություն (Functional Suitability) – համակարգը պետք է ճշգրիտ հաշվարկի ֆիթնես չափանիշներ՝ մարզասարքերի հավաքած տվյալներից

Բիզնեսի համար այս համախումբը պետք է պատկերացում տա համակարգի բնութագրերի և նրանից ակնկալվածի մասին։ Շահառուների հետ այս մակարդակով քննարկումը պետք է բավական պարզ լինի։ Համակարգի ճարտարապետը, օրինակ, կարող է համաձայնության գալ շահագրգիռ անձի հետ այն մասին, արդյոք Փոխադրելիությունը էական է հաջողության համար՝ հաշվի առնելով դրա պահանջած ջանքն ու ժամանակը։ Կախված կարիքներից՝ Փոխադրելիությունը կարող է հանվել կամ կրճատվել։ Եվ հակառակը՝ այն կարող է պարզվել, որ կարևոր է, երբ հաշվի է առնվում թիրախային շուկան։

«Observability-ն նշանակում է համակարգի ներքին վիճակները չափելու ունակություն՝ դիտարկելով այն, ինչ համակարգը տալիս է որպես ելք։ Համակարգը համարվում է «դիտարկելի», երբ նրա ընթացիկ վիճակը կարելի է գնահատել բացառապես ելքերում պարունակվող տեղեկատվությամբ, այսինքն՝ սենսորների տվյալներով։»

Մեջբերման աղբյուրը

Համակարգի դիտարկելիությունը (observability) էական է որակի ատրիբուտներ հաստատելու համար։ Առանց դրա ոչ ոք չի կարող դատողություններ անել համակարգի ընթացիկ վիճակի, և մասնավորապես նրա որակի ատրիբուտների մասին։ Եթե համակարգը սենսորներ չի տրամադրում, դժվար է ասել՝ արդյոք խնդիրներ կան տրաֆիկի, կատարողականության, հաղորդակցության, կորած կապերի, տվյալների բազայի ձախողումների և այլնի հետ։

Միևնույն ժամանակ, համակարգի ճարտարապետը պետք է իմանա, թե ինչ դիտարկել, նախքան ճարտարապետություն որոշելը։ Հակառակ դեպքում լուծումը ձևավորվում է լավագույն կռահմամբ և այն, ինչ այդ պահին հայտնի էր։

Որակի ատրիբուտների ներդրումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելիությունը պլանավորել հենց սկզբից։ Այն ճարտարապետներին թույլ է տալիս կենտրոնանալ այն նպատակների վրա, որոնց պետք է ձգտի կոնկրետ համակարգը։ Քաղաքացիական շինարարության մեջ, օրինակ, շատ դժվար կլիներ կառուցել կամուրջ, որը կարող է դիմանալ սպասվող բեռներին, առանց իմանալու, թե ինչ բեռներ են դրանք։ Այդ գիտելիքը խորապես ազդում է վերջնական նախագծի և շինարարության վրա։ Ծրագրային ճարտարագիտությունը նույն կերպ է աշխատում, միայն թե շատ ավելի քիչ դրամատիկ հետևանքներով։

WorkoutPlans օրինակից ածանցված որակի ատրիբուտների դեպքում կարելի է սահմանել չափելի արժեքներ, որոնք ճշգրիտ նշում են, թե ինչ պետք է դիտարկվի։ Աղյուսակը թվարկում է բացահայտված որակի ատրիբուտները՝ նկարագրություններով և արժեքների սահմանումներով «Invariants» սյունակում։ Այս արժեքները պետք է առաջնորդեն ճարտարապետության նախագծմանը։ Դրանք ընտրվել են կամայականորեն՝ օրինակի համար։

Որակի ատրիբուտների թորման և սահմանման այս պարզեցված գործընթացը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է ճարտարապետներին մոտեցնել տեղեկացված որոշումներին։ Ճարտարապետի վաղ ընդունած որոշումներն ամենակարևորն են, քանի որ ճարտարապետության մեկնարկային կետը խիստ ձևավորում է բոլոր հետագա որոշումները։ Որքան ավելի մոտ է ճարտարապետությունը արտացոլում բիզնեսի կարիքները, այնքան ցածր է IT-ի և բիզնեսի միջև շփման հավանականությունը, և այնքան քիչ են հայտնվում աչքից վրիպած ճարտարապետական մակարդակի նշանակալի որոշումներ։

Այս բնութագրերի հիման վրա ճարտարապետը կարող է պլանավորել աղետներից վերականգնման ռազմավարություններ, մասշտաբավորման ռազմավարություններ, անվտանգության քաղաքականություններ և այլն։ Շատ ավելի քիչ բան է թողնվում կռահումների վրա այն մասին, թե ինչ պետք է արվի։

Ճարտարապետություն անհայտ QA-ով

Վարկերի ոլորտում գործող ընկերությունը մեծապես հենվում է իր ծրագրային ապահովման վրա։ Համակարգը հաշվարկում է վարկեր, գնահատում փողերի լվացման ռիսկը, հետևում է գործող վարկերին, կառավարում հաճախորդների հաշիվները և շատ ավելին։ Պարզ ասած՝ առանց այս համակարգի ընկերությունը այս ամենը ստիպված կլիներ անել ձեռքով կամ excel-ով։ Այսպիսով, համակարգը բիզնեսի սրտում է։

Այնուամենայնիվ, որոշվեց ամբողջ IT բաժինը՝ համակարգի հետ միասին, տեղավորել ծախսերի, այլ ոչ թե ներդրումների բյուջեում։ Սա մեծապես ազդեց համակարգի հետ կապված յուրաքանչյուր որոշման և գործողության վրա։

Ողջ ընկերության միակ իրական շարժիչ ուժը հնարավոր ամենացածր ծախսով ավելի շատ փող վաստակելն է։ Եվ դրանում վատ բան չկա։ Ի վերջո, հենց դա է պատճառը, թե ինչու է գոյություն ունենում յուրաքանչյուր ընկերություն։

Կարելի է ասել, որ համակարգն ունի ճիշտ մեկ սահմանված որակի ատրիբուտ՝ ծախսերի նվազագույնի հասցնում։ Այդ մեկ բնութագիրը հանգեցնում է ճարտարապետական որոշումների մի շարանի.

  • Համակարգի դիտարկելիությունը սահմանափակված է լոգերով
  • Անվտանգության քաղաքականություններ ընդհանրապես չկան
  • Մեկ մոնոլիտ տեղակայում՝ մի քանի երկրներ սպասարկող համակարգի համար
  • Մեկ ընդհանուր տվյալների բազա՝ մի քանի երկրներ սպասարկելու համար
  • Ընդհանուր գրադարան, որը հաշվարկում է տարբեր երկրների բոլոր օգտագործման դեպքերը
  • Թողարկման գնացք (release train)՝ երկրների բաղադրիչներ կառուցող բոլոր թիմերի համար
  • Մեկ կոդային բազա բոլոր թիմերի համար
  • Ծրագրային ապահովման թեստավորման մեկ բաժին՝ բոլոր թիմերին սպասարկելու համար

Ինչ խառնաշփոթ է

Այս որոշումները կայացվում են առանց մեծ մտածելու, որպես ընկերության կառավարման կողմնակի արդյունք, մեկ առ մեկ՝ ժամանակի ընթացքում և բարդության աճին զուգընթաց։

Արդյունքում համակարգը դառնում է անհուսալի և դժվար սպասարկելի, փոփոխելի և ախտորոշելի։ Դրան գումարվում է այն, որ համակարգը վերանորոգելու էական փոփոխությունների համար չկա ո՛չ տեղ, ո՛չ ժամանակ, քանի որ այդպիսի փոփոխությունները դժվար է տեղավորել ծախսերի բյուջեում։ Զարմանալի չէ, որ համակարգի սպասարկման իրական արժեքը շարունակում է աճել։
Ահա ընդհանուր արժեքը առաջ մղող հիմնական գործոնները.

  • Սխալների շտկումը դանդաղ է, քանի որ դիտարկելիությունը բացակայում է
  • Սխալների շտկումների մատակարարումը կախված է նրանից, թե որքան հաճախ է աշխատում թողարկման գնացքը
  • Նոր հնարավորությունների մատակարարումը կախված է նրանից, թե որքան հաճախ է աշխատում թողարկման գնացքը
  • Մեկ կոդային բազան մեծացնում է չնախատեսված կողմնակի ազդեցությունների հավանականությունը
  • Համակարգի յուրաքանչյուր կողմը մեկ թեստավորման թիմով թեստավորելը պահանջում է հսկայական ժամանակ և ջանք, և նաև հակված է սխալների։
  • Տվյալների բազայի շտկումը դանդաղ է ընդհանուր տվյալների բազայի և բացակայող դիտարկելիության պատճառով
  • Բոլոր երկրներում վարկերի մշակման ընդհանուր գրադարանը դժվար է սպասարկել բազմաթիվ տարբեր սցենարների պատճառով, և այն նաև հակված է սխալների։

Այս ամենի վրա ավելանում է այն, որ համակարգի վրա աշխատող թիմերը գնալով ավելի են հիասթափվում և սթրեսի ենթարկվում, հատկապես թողարկումների շուրջ, քանի որ ժամանակին չավարտած թիմը բաց է թողնում թողարկման պատուհանը։ Այս խնդիրները բիզնեսին ստիպում են կորցնել փող և հաճախորդներ, ինչը մեզ վերադարձնում է այնտեղ, որտեղից ամեն ինչ սկսվեց՝ համակարգի, որի հիմքերը հենվում են IT բաժնի ծախսերի կրճատման վրա։

Ամփոփում

Ծրագրային ճարտարագիտությունը խիստ դինամիկ ոլորտ է։ Պահանջները փոխվում են, խնդիրներ են առաջանում, իսկ բիզնեսի կարիքները զարգանում են։ Ամեն ինչ փխրուն է։ Միակ հաստատունը փոփոխությունն է։

Անորոշությունն ու բարդությունը բնորոշ են ծրագրային համակարգերին։ Ծրագրային ինժեներները պետք է հաղթահարեն և կողմնորոշվեն այս անընդհատ փոփոխվող աշխարհում՝ միաժամանակ անընդհատ գնահատելով ծրագրային ապահովման կատարողականությունը։ Որոշումները սովորաբար կայացվում են լավագույն կռահմամբ կամ ներքին զգացողությամբ։ Սկզբում դա բավարար է թվում, քանի որ համակարգի բարդությունը դեռ բավական հեշտ է հասկանալ։ Բայց բոլոր կողմերից եկող անխուսափելի փոփոխությունները լարում են համակարգը, մինչև այն դառնում է անկայուն և դժվար է դառնում դրա մասին դատել ու այն սպասարկել։ Բիզնեսը տուժում է, իսկ մարդիկ ժամանակի ընթացքում ավելի են հիասթափվում։

Այդուհանդերձ, որոշումների կայացումը ավելի վերլուծական և կանխատեսելի դարձնելը դժվար է և կարող է թվալ ժամանակի ու փողի չափազանց մեծ ներդրում։ Ծրագրային համակարգերի որակի ատրիբուտները այս մարտահրավերը լուծելու և այն ավելի կառավարելի դարձնելու եղանակներից մեկն են։ Դրանք օգնում են սահմանել համակարգի նպատակները և, որպես մեկնարկային կետ, տեղեկացված ձևով ուղղորդել համակարգի ճարտարապետությունը, ինչը երկարաժամկետ հեռանկարում նվազեցնում է ծախսերը։ Ճիշտ ատրիբուտները կարող են հանգեցնել ավելի բարձր որակի հավելվածների և հաջողված համակարգերի։