Գնահատել նախագիծը
← Բոլոր հրապարակումները

Քվանտային հաշվարկները զբաղված ծրագրավորողի համար – Մաս 2

Այս մասում խոսվում է քյուբիթների և քվանտային հաշվարկների մյուս կառուցողական բլոկների մասին։

10 րոպե
Քվանտային հաշվարկներԶուգահեռ հաշվարկներՎեկտորիզացիաՀաշվողական բարդություն

Ներածություն

Այս մասում մանրամասն դիտարկվում են քյուբիթները և քվանտային համակարգչի մյուս կառուցողական բլոկները։

Ես կպահեմ թեթև ոճը և կներկայացնեմ միայն այն, ինչ անհրաժեշտ է այս քննարկման տրամաբանությանը հետևելու համար։

Սկսենք մեկ քյուբիթից։

Մեկ քյուբիթ

Քյուբիթը քվանտային համակարգչի հիմնարար կառուցողական բլոկն է։ Այն ներկայացնում է մեկ քվանտային էֆեկտ։ Նման էֆեկտների հայտնի օրինակներ են թակարդված իոնի էներգիայի մակարդակները, ֆոտոնի բևեռացումը և էլեկտրոնի սպինը։

Քյուբիթը կարելի է դիտարկել որպես աբստրակցիա, որը թաքցնում է ֆիզիկական իրականացումը (երկմակարդակ քվանտամեխանիկական համակարգ) և բացահայտում է միայն այն հատկությունները, որոնք կարևոր են քվանտային հաշվարկների համար։

Քյուբիթը կարող է փոխվել երկու վիճակների միջև. կարող ենք դրանք նշանակել 0 և 1։ Այս առումով քյուբիթը նման է դասական համակարգչի հիշողության մեկ բիթի։ Սակայն երբեմն քյուբիթը վարվում է այնպես, կարծես միաժամանակ գտնվում է երկու վիճակներում։ Նման քյուբիթի մասին ասում են, որ այն սուպերպոզիցիայի մեջ է։

Քյուբիթի վրա կարող ենք կատարել երկու տեսակի գործողություններ՝ ձևափոխություն և չափում։

Քյուբիթի չափումը

Մենք չենք կարող պարզապես նայել քյուբիթի ներսը՝ նրա վիճակն իմանալու համար։ Քյուբիթի արժեքը կարդալու համար նախ պետք է այն չափենք։ Միայն դրանից հետո կարող ենք արժեքը պատճենել դասական հիշողության մեջ և օգտագործել հետագայում։

Չափումը միշտ տալիս է որոշակի արժեք՝ 0 կամ 1՝ անկախ նրանից, քյուբիթը սուպերպոզիցիայի մեջ էր, թե ոչ։ Սուպերպոզիցիայի մեջ գտնվող քյուբիթը չափելը ստիպում է նրան ընտրել երկու արժեքներից մեկը։ Նման չափման արդյունքը պատահական է. մենք չենք կարող նախապես ասել, թե տվյալ քյուբիթը որ արժեքը կվերադարձնի, բայց կարող ենք կանխատեսել չափելիս յուրաքանչյուր արժեք ստանալու հավանականությունը։

Ավելին, չափումը վերակայում է քյուբիթի վիճակը։ Առաջին չափումից անմիջապես հետո կատարված երկրորդ չափումը միշտ կտա նույն արժեքը։ Սա նշանակում է, որ մեկ քյուբիթը չափելը մեզ չի ասում՝ այն սուպերպոզիցիայի մեջ էր, թե ոչ։ Սուպերպոզիցիայի մասին տեղեկությունը վերականգնելու համար պետք է փորձ անցկացնել նույն կերպ պատրաստված քյուբիթների շարքի վրա։ 3-րդ մասում կտեսնեք, թե ինչպես կարելի է նման փորձեր անցկացնել IBM Qiskit-ում։

Այդպիսի փորձի ժամանակ մենք վերցնում ենք նույն կերպ պատրաստված քյուբիթների մեծ քանակ և չափում դրանք մեկը մյուսի հետևից՝ վիճակագրություն հավաքելու համար։ Վիճակագրությունը պատահական է, բայց այն պետք է համընկնի կանխատեսված հավանականության հետ։

1

Սուպերպոզիցիայի մեջ գտնվող մեկ քյուբիթի փորձի արդյունքը, որի հավանականությունը անհավասարաչափ է բաշխված

Քյուբիթի հիմնական վիճակները սովորաբար գրվում են |0⟩ և |1⟩ նշաններով։ Սուպերպոզիցիան գրվում է որպես հիմնական վիճակների գծային համակցություն.

Կամայական հավանականություններով սուպերպոզիցիա

a₀ և a₁ գործակիցները ներկայացնում են չափելիս յուրաքանչյուր արժեք ստանալու հավանականությունը։ Պարզության համար այսուհետ այս գործակիցները հիմնականում կբաց թողնեմ։ Հետագայում առանց գործակիցների գրված համակցությունը նշանակում է հավասարաչափ բաշխված հավանականություններով սուպերպոզիցիա.

Հավասարաչափ բաշխված հավանականություններով սուպերպոզիցիա

Քյուբիթի ձևափոխումը

Ձևափոխությունը թույլ է տալիս փոխել քյուբիթի վիճակը՝ առանց այն չափելու։ Յուրաքանչյուր ձևափոխություն կարելի է սահմանել որպես ֆունկցիա հիմնական վիճակների վրա։

Հիմնական վիճակների վրա սահմանված ձևափոխության օրինակ

Օրինակ՝ վերը ցույց տրված ձևափոխությունը.

  • |0⟩ վիճակում գտնվող քյուբիթը կիրառվելիս դարձնում է |1⟩,
  • |1⟩ վիճակում գտնվող քյուբիթը կիրառվելիս դարձնում է |0⟩։

Այս ձևափոխությունը նման է դասական համակարգչի տրամաբանական Not գործողությանը։ Կարող եք այն պատկերացնել որպես տրամաբանական գործողություն, որը շրջում է քյուբիթի բիթի արժեքը։ 3-րդ մասում ավելի կպատմեմ այն մասին, թե ինչպես սահմանել սեփական ձևափոխություններ։

Հիմնական կետն այն է, որ ձևափոխությունն աշխատում է առանց որևէ չափման։ Երբ այն կիրառվում է սուպերպոզիցիայի վրա, ձևափոխությունը գործում է այնպես, կարծես զուգահեռաբար մշակում է երկու հիմնական վիճակները, և հավանականությունները պահպանվում են։

Ենթադրենք, օրինակ, որ քյուբիթը սուպերպոզիցիայի մեջ է, որտեղ |0⟩ չափելու հավանականությունը 0.75 է, իսկ |1⟩ չափելու հավանականությունը՝ 0.25։ Վերը նշված ձևափոխությունը այս քյուբիթի վրա կիրառելը պահպանում է հավանականությունները, բայց շրջում է երկու հիմնական վիճակների բիթի արժեքը։ Դրանից հետո |0⟩ չափելու հավանականությունը 0.25 է, իսկ |1⟩ չափելու հավանականությունը՝ 0.75։

Նկատեք, որ այստեղ ոչինչ պատահական չէ, թեև խոսում ենք հավանականությունների մասին։ Պատահականությունը մտնում է միայն այն ժամանակ, երբ քյուբիթը չափելը ստիպում է նրան ընտրել երկու արժեքներից մեկը։

Սա մեզ վերադարձնում է վեկտորիզացիային։

Քյուբիթ և վեկտորիզացիա

Քյուբիթի ձևափոխությունը կարելի է դիտարկել որպես վեկտորիզացիայի ամենապարզ ձև։

5

Մեկ քյուբիթը՝ որպես վեկտորիզացիայի ամենապարզ ձև

Այստեղ ֆունկցիան ներկայացնում է ձևափոխություն, որը զուգահեռաբար գործում է վեկտորի երկու տարրերի վրա։ Վեկտորը բաղկացած է երկու տարրից, որոնք համապատասխանում են 0-ին և 1-ին։ Յուրաքանչյուր տարր ներկայացնում է չափելիս այդ արժեքը ստանալու սպասվող հավանականությունը։

Քյուբիթի ձևափոխություններն ունեն ևս մեկ առանձնահատկություն, որը կարող է հակաինտուիտիվ թվալ։ Մի տարրի ձևափոխության արդյունքը կարող է ազդել մյուս տարրի հավանականության վրա, և հակառակը։ Զուգահեռաբար հաշվարկված մի քանի արդյունքներ կարող են ուժեղացնել տրված հավանականությունը կամ չեզոքացնել միմյանց։

Տեսնելու համար, թե ինչպես կարող են հավանականությունները չեզոքանալ, պետք է մի քանի խոսք ասել փուլի (phase) մասին։

Հավանականություն և փուլ

Քվանտային հաշվարկներում հավանականությունը նկարագրվում է երկու պարամետրով՝ ամպլիտուդ և փուլ։ Այս առումով այն փոքր-ինչ նման է ալիքների։ Ես այստեղ կօգտագործեմ պարզեցված նկարագրություն և կենթադրեմ, որ փուլը կարող է լինել միայն նույնը կամ հակառակը (տե՛ս՝ Quantum Computing for Everyone, Chris Bernhardt)։

Հիշեք, որ երբ երկու նույնական ալիքներ հանդիպում են գագաթ գագաթի հետ, դրանք ուժեղացնում են միմյանց. ասում ենք, որ դրանք նույն փուլում են։ Երբ դրանք հանդիպում են գագաթ հովտի հետ, դրանք չեզոքացնում են միմյանց. ասում ենք, որ դրանք հակառակ փուլերում են։

Հակառակ փուլը կնշենք «մինուս» նշանով, որը դրվում է հիմնական վիճակի կամ սուպերպոզիցիայի դիմաց։ Օրինակ՝ ստորև բերված սուպերպոզիցիայում «մինուս» նշանը ցույց է տալիս, որ |0⟩ և |1⟩ հիմնական վիճակները հակառակ փուլերում են.

Սուպերպոզիցիա, որի հավանականությունները հակառակ փուլերում են

Փուլը չափման վրա չի ազդում։ Չափելիս տրված արժեքը ստանալու իրական հավանականությունը որոշվում է միայն ամպլիտուդով։ Սակայն հաշվարկի ընթացքում փուլը շատ կարևոր է։ Այն թույլ է տալիս չեզոքացնել զուգահեռ հաշվարկի անցանկալի արդյունքները։

Քվանտային ռեգիստր

Իրար հետևից դասավորված քյուբիթները կազմում են քվանտային ռեգիստր։ Տեսնենք, թե ինչպես են առանձին քյուբիթների համար գործող կանոնները տարածվում ամբողջ ռեգիստրի վրա։

Առանձին քյուբիթների առանձին վիճակները դիտարկելու փոխարեն մենք կդիտարկենք ամբողջ ռեգիստրի համատեղ վիճակը։ Օրինակ՝ երկու քյուբիթի դեպքում ռեգիստրն ունի այս հիմնական վիճակները՝ |00⟩, |01⟩, |10⟩, |11⟩։ Յուրաքանչյուր հիմնական վիճակ այստեղ գրվում է որպես |ab⟩, որտեղ «a» և «b»-ն ներկայացնում են ռեգիստրի առանձին քյուբիթների վիճակները. ձախ բիթը առաջին քյուբիթի վիճակն է, իսկ աջ բիթը՝ երկրորդինը։

7

Ռեգիստրի հիմնական վիճակը՝ որպես քյուբիթների վիճակների համակցություն

k երկարությամբ ռեգիստրի յուրաքանչյուր հիմնական վիճակ համապատասխանում է այդ երկարության մեկ երկուական ամբողջ թվի. յուրաքանչյուր քյուբիթ ներկայացնում է մեկ երկուական թվանշան։

Քվանտային ռեգիստրը, ճիշտ ինչպես մեկ քյուբիթը, կարող է գտնվել սուպերպոզիցիայի մեջ։ Եվ ճիշտ ինչպես մեկ քյուբիթը, այն կարելի է ձևափոխել և չափել։

Ռեգիստրի չափումը

Ռեգիստրը չափելու համար մենք չափում ենք նրա առանձին քյուբիթները մեկը մյուսի հետևից։ Քյուբիթները կարելի է չափել ցանկացած հերթականությամբ։

Առանձին քյուբիթի յուրաքանչյուր չափում տալիս է որոշակի արժեք՝ 0 կամ 1, որը համապատասխանում է երկուական ամբողջ թվի մեկ թվանշանին։ Ամբողջ թիվը ստանալու համար պետք է չափել յուրաքանչյուր քյուբիթը։

Սուպերպոզիցիայի մեջ գտնվող ռեգիստրը վարվում է այնպես, կարծես միաժամանակ գտնվում է բազմաթիվ հիմնական վիճակներում։ Կրկին՝ մենք չենք կարող ասել, թե քյուբիթների որևէ կոնկրետ հավաքածու որ արժեքը կվերադարձնի, բայց կարող ենք կանխատեսել չափելիս տրված արժեքներ ստանալու հավանականությունը։

Ընդհանուր առմամբ ռեգիստրի սուպերպոզիցիան կարելի է գրել որպես հիմնական վիճակների գծային համակցություն՝ հավանականություններ ներկայացնող գործակիցներով.

Կամայական հավանականություններով սուպերպոզիցիայի մեջ գտնվող քվանտային ռեգիստր

Ինչպես նախկինում, հավասարաչափ բաշխված հավանականություններով սուպերպոզիցիայի համար այս գործակիցները պարզության համար բաց եմ թողնում.

Հավասարաչափ բաշխված հավանականություններով սուպերպոզիցիայի մեջ գտնվող քվանտային ռեգիստր

Խճճվածություն

Որոշ դեպքերում սուպերպոզիցիան կարելի է բաժանել առանձին քյուբիթների անկախ վիճակների.

10

Սուպերպոզիցիաներում գտնվող երկու քյուբիթի վիճակներից կազմված քվանտային ռեգիստրի վիճակ

Վերը բերված սուպերպոզիցիան երկու քյուբիթի գծային համակցություն է, որոնցից յուրաքանչյուրը սուպերպոզիցիայի մեջ է։ Ձախ քյուբիթի յուրաքանչյուր հիմնական վիճակը աջ քյուբիթի յուրաքանչյուր հիմնական վիճակի հետ համադրելով՝ ստանում ենք ռեգիստրի արդյունքային վիճակը։

Այստեղ յուրաքանչյուր քյուբիթ չափելու սպասվող հավանականությունները մնում են անկախ։ Մի քյուբիթը չափելը՝ անկախ արդյունքից, չի փոխում այն, ինչ սպասում ենք մյուս քյուբիթը չափելուց։

Սակայն ռեգիստրի վիճակը միշտ չէ, որ պարզապես նրա առանձին քյուբիթների վիճակների համակցություն է։ Ռեգիստրը կարող է գտնվել վիճակներում, որտեղ առանձին քյուբիթների սպասվող հավանականությունները կախված են միմյանցից։ Նման քյուբիթներն անվանվում են խճճված (entangled)։

Վերցնենք, օրինակ, ռեգիստրի այս վիճակը.

Խճճված վիճակում գտնվող քվանտային ռեգիստր

Այստեղ, եթե մի քյուբիթը չափելիս ստացվում է 0, մյուս քյուբիթը չափելիս նույնպես միշտ կստացվի 0։ Նույն կերպ, եթե մի քյուբիթը չափելիս ստացվում է 1, մյուս քյուբիթը չափելիս նույնպես միշտ կստացվի 1։ Կարևոր չէ, թե քյուբիթներից որն է առաջինը չափվում։

Խճճվածության դերը

Քվանտային խճճվածությունը շատ ալգորիթմներում քվանտային հաշվողական արագացման անհրաժեշտ բաղադրիչ է (տե՛ս՝ Jozsa-Linden)։ Այն նաև կենտրոնական է հատուկ խնդիրների լուծման այն մոտեցման համար, որը ես ներկայացնում եմ այս շարքում։

Խճճվածությունն է, որ թույլ է տալիս կառուցել key-value զույգեր։

Key-value զույգ. k բիթ բանալու համար և լրացուցիչ բիթեր, որոնք պահում են արժեքը

Վերևի նկարը ցույց է տալիս բազմաթիվ քյուբիթներից կազմված ռեգիստրի մեկ հիմնական վիճակ։ Առաջին _k _քյուբիթները պահում են ֆիքսված բանալի, իսկ մնացած քյուբիթները՝ այդ բանալու հետ կապված փոփոխվող արժեք։

Սակայն սովորաբար մենք չենք ուզում ռեգիստրում պահել միայն մեկ key-value զույգ։ Փոխարենը ուզում ենք սուպերպոզիցիա, որը միաժամանակ ներկայացնում է բազմաթիվ key-value զույգեր։ Խճճվածությունը դա հնարավոր է դարձնում։

Դրան հասնելու համար մենք ստեղծում ենք սուպերպոզիցիա, որը պարունակում է յուրաքանչյուր բանալի, և խճճում ենք յուրաքանչյուր բանալին իր համապատասխան արժեքի հետ։ Խճճվածությունը թույլ է տալիս սուպերպոզիցիայի ներսում ցանկացած արժեք կապել ցանկացած բանալու հետ։

Ռեգիստրի ձևափոխումը

Ռեգիստրի ձևափոխությունը կարող է միանգամից ընդգրկել մի քանի քյուբիթ։ Օրինակ՝ խճճված վիճակներ ստեղծելու համար ձևափոխությունը պետք է ընդգրկի առնվազն երկու քյուբիթ։ Սրա մասին ավելի մանրամասն կխոսեմ 3-րդ մասում։

Ճիշտ ինչպես նախկինում, սուպերպոզիցիայի վրա կիրառված ձևափոխությունը գործում է այնպես, կարծես զուգահեռաբար մշակում է բոլոր հիմնական վիճակները՝ պահպանելով դրանց հավանականությունները։

Ճիշտ ինչպես նախկինում, մի տարրի ձևափոխության արդյունքը կարող է ազդել մյուսների հավանականությունների վրա։ Զուգահեռաբար հաշվարկված մի քանի արդյունքներ կարող են ուժեղացնել տրված հավանականությունը կամ չեզոքացնել միմյանց։

Ռեգիստր և վեկտորիզացիա

Նույն տրամաբանությամբ ռեգիստրի ձևափոխությունը կարելի է դիտարկել որպես վեկտորիզացիայի մի տեսակ։

13

Ձևափոխություն, որը զուգահեռաբար մշակում է բոլոր հիմնական վիճակները

Այստեղ ֆունկցիան ներկայացնում է ձևափոխություն, որը զուգահեռաբար գործում է վեկտորի բոլոր տարրերի վրա։ Վեկտորի տարրերը համապատասխանում են ռեգիստրի բոլոր հիմնական վիճակներին։ Յուրաքանչյուր տարր ներկայացնում է չափելիս տրված արժեքը ստանալու սպասվող հավանականությունը։

Ռեգիստրի յուրաքանչյուր քյուբիթը չափելը տալիս է մեկ արժեք՝ մեկ երկուական ամբողջ թիվ՝ երկարությամբ

14

Յուրաքանչյուր քյուբիթը չափելը տալիս է մեկ արժեք

Ամեն ինչը միասին

Արդյունքում մենք վերադառնում ենք հետևյալ պատկերին.

  • Այս դեպքում վեկտորը ներկայացնում է քվանտային ռեգիստրի վիճակը, որը կարող է լինել սուպերպոզիցիայի մեջ։
  • Վեկտորի յուրաքանչյուր տարր համապատասխանում է մեկ երկուական ամբողջ թվի և ներկայացնում է չափելիս այդ արժեքը ստանալու հավանականությունը։
  • Հաշվարկը ռեգիստրի վրա կիրառված ձևափոխությունների շարք է։ Յուրաքանչյուր ձևափոխություն տալիս է նոր վեկտոր։
  • Վերջում չափումը տալիս է մեկ թիվ։ Արդյունքը կարող է պատահական լինել, բայց նրա հավանականությունը որոշվում է նախորդ ձևափոխություններով։
  • Հնարքը կայանում է հաշվարկն այնպես ուղղորդելու մեջ, որ չափելիս սպասվող արդյունքը ստանալու հավանականությունը մեծանա։

Ամփոփում

Այս մասում հակիրճ դիտարկվեցին քյուբիթները և քվանտային ռեգիստրները։ Ես նկարագրեցի երկու տեսակի գործողություններ, որոնք կարելի է կատարել դրանց վրա՝ չափում և ձևափոխություններ։ Բացատրեցի սուպերպոզիցիաները և այն, թե ինչպես են դրանք կապված չափման և ձևափոխությունների հետ։ Անդրադարձա հատկապես քվանտային հատկություններին, ինչպիսիք են հավանականության փուլը և քվանտային խճճվածությունը։ Ցույց տվեցի, թե ինչպես են այս բոլոր գաղափարները կապվում նախկինում ներկայացված վեկտորիզացիայի համեմատության հետ։